Ko?ció? parafialny p.w. Wszystkich Świ?tych w Kacwinie

     Kacwin nale?y do najstarszych wsi Polskiego Spisza. Wzmiankowany jest ju? bowiem wraz z Niedzic? i Frydmanem w dokumencie sprzeda?y z r. 1320 dokonanej przez Kokosza Berzewiczego na rzecz swego brata Jana i bratanka Miko?aja. Zasadźc? Kacwina by? Frank z Farkaszowiec z ?eńskiej linii Berzewiczych. Rozleg?a wie?, lokowana na prawie niemieckim, liczy?a 84 ?any roz?o?one równomiernie po obydwu stronach Potoku Kacwińskiego (dla porównania Frydman i Niedzica by?y wsiami 60-?anowymi). Przez ca?y czas Kacwin pozostawa? w?asno?ci? panów klucza dunajeckiego.

     Berzewiczym, a najprawdopodobniej Piotrowi Schwarzowi, podskarbiemu króla Zygmunta Luksemburskiego, zawdzi?cza Kacwin fundacj? ko?cio?a powsta?ego na pocz?tku XV w. Informowa? o tym napis wyryty na tynku sklepienia prezbiterium zauwa?ony podczas wizytacji w r. 1799. Ko?ció? jest budowl? orientowan? (rozplanowan? na osi wschód - zachód), murowan? z kamienia, o trójprz?s?owej nawie i dwuprz?s?owym prezbiterium zamkni?tym prost? ?cian?. Do nawy przylega wie?a na rzucie kwadratu. Ogólny plan ko?cio?a oraz budulec wykazuj? cechy wspólne ze ?wi?tyniami we Frydmanie i Niedzicy (te ostatnie ró?ni? si? od ko?cio?a kacwińskiego oktogonalnymi zamkni?ciami prezbiterium). Prezbiterium zachowa?o pierwotne sklepienie krzy?owe z ?ebrami i kamiennymi zwornikami, na których widnieje herb taki jak w ko?ciele niedzickim - trzy ró?e. Nawa, rozcz?onkowana pilastrami, nakryta zosta?a sklepieniem beczkowym z lunetami w r. 1712. By?o to wynikiem remontu ko?cio?a przeprowadzonego przez proboszcza ks. Macieja Bo?awskiego po po?arze w r. 1677. Na remont ten p?yn??y przez szereg lat ofiary od miejscowego ludu. W tym?e roku 1712 dobudowano do nawy od strony pó?nocnej kaplic? przeznaczon? dla bractwa ?w. Anny, od po?udnia za? krucht? kryj?c? pierwotny kamienny, ostro?ukowy, skromnie profilowany (wa?ki i ??obki) portal. Kolejny po?ar wsi w r. 1757 zniszczy? powtórnie dach ko?cio?a oraz gotyck? struktur? wie?y i zawieszone na niej dzwony. Prace restauracyjne trwa?y do roku 1767, kiedy to wie?a otrzyma?a pi?kny, wysmuk?y, z dala widoczny, kryty gontem he?m z latarni? (data zakończenia remontu na he?mie). Zapewne w tym samym czasie odbudowano sygnaturk? zwieńczon? he?mem podobnym do he?mu wie?y. W 1769 r. zawieszono na wie?y nowy dzwon, który szcz??liwie zachowa? si? do naszych czasów (bowiem w roku 1917 w?adze w?gierskie przeprowadzi?y rekwizycj? dzwonów dla zdobycia surowca na cele wojenne). Dzwon ten, bez ma?a metrowej ?rednicy, ozdobiony jest plakietk? Matki Boskiej z Dzieci?tkiem. Sygnaturka z polskim napisem pochodzi z r. 1771. Odbudow? ?wi?tyni kierowa? ks. Walenty Kaczmarczyk, który, sumuj?c poniesione w zwi?zku z tym wydatki, zaznaczy?, i? "biednej oblubienicy swej" (tj. ko?cio?owi) podarowa? 440 florenów. Z pomoc? pospieszy? te? proboszcz z s?siedniej Niedzicy, pochodz?cy z Kacwina ks. Szymon Gorylewicz.

     W r. 1814 zbudowano mur wokó? ko?cio?a; s?upy trzech bramek zwieńczone zosta?y kamiennymi ornamentami wazonowymi. Rok wcze?niej, we wn?ce przybudówki do szczytowej ?ciany prezbiterium, ustawiono stó? o?tarzowy z piaskowca, a nad nim zawieszono drewnian? rzeźb? Ukrzy?owanego. Kolejna gruntowniejsza przeróbka budowli, przeprowadzona przez lewockiego architekta Steinhausa, mia?a miejsce w 1842 r. Wzmocni? on sklepienie ko?cio?a ankrami, a ?ciany nowymi, wydatnymi przyporami.

     Sklepienie prezbiterium ozdobione jest polichromi? wykonan? po ostatniej wojnie przez M. Makarewicza. Przedstawia ona medaliony z symbolami ewangelistów rozmieszczone w?ród delikatnej wici ro?linnej. Malowid?a na sklepieniu nawy, wykonane pod koniec wojny (nad chórem dokończone po wojnie), ilustruj? sceny ze Starego i Nowego Testamentu, jak np. wyj?cie Żydów z Egiptu, czy powrót syna marnotrawnego.

     We wn?trzu ?wi?tyni zwraca przede wszystkim uwag? wczesnobarokowy, wykonany z drewna o?tarz g?ówny. Charakteryzuje si? on p?ask? konstrukcj? i do?? surow? bry?? podkre?lon? czarno-z?ot? tonacj?. Pochodz?cy z po?owy XVII wieku korpus uzupe?niony zosta? w pocz?tkach nast?pnego stulecia dwiema bramkami. Środkowa, dwukondygnacyjna cz??? nastawy o?tarzowej ograniczona jest kolumnami o g?adkich trzonach. W dolnej kondygnacji, w pó?koli?cie zamkni?tej i uj?tej w ozdobn? ram? wn?ce, umieszczona jest nowsza rzeźba Chrystusa Ukrzy?owanego. Zas?ona krucyfiksu to obraz pochodz?cy prawdopodobnie z czasu budowy g?ównego korpusu o?tarza. Przedstawia on Wszystkich Świ?tych zgodnie z jezuick? ikonografi? kontrreformacyjn? gloryfikuj?c? zas?ugi Świ?tych Ko?cio?a Walcz?cego. Po obu stronach wn?ki, w p?ytkich niszach przesklepionych konch?, ustawione zosta?y figury ?w. Dominika (z lewej) i ?w. Filipa w rozwianych i bogato sfa?dowanych szatach. Kraw?dzie dolnej kondygnacji nastawy wykończone s? tzw. uszakami w postaci g?ówek anio?ków wkomponowanych w bogat? ornamentacj? ma??owinowo-chrz?stkow?. W górnej kondygnacji o?tarza dojrze? mo?na pó?pe?n? rzeźb? Matki Boskiej Niepokalanie Pocz?tej flankowan? figurami ?w. Jadwigi (z lewej) i ?w. Doroty. W zwieńczeniu umieszczona zosta?a figura ?w. Jerzego w otoczeniu ?wi?tych m?czenników, z których jednym jest Wawrzyniec (z rusztem przypominaj?cym rodzaj jego ?mierci). Na kapitelach kolumn dolnej kondygnacji nastawy przysiad?y postacie anio?ków. Bramki zwieńczone s? figurkami aposto?ów Piotra (z lewej) i Paw?a umieszczonymi w bogato obramowanych wn?kach sklepionych konchami podtrzymywanymi przez g?adkie kolumny. Na drzwiach bramek namalowane zosta?y postacie ?wi?tych: Katarzyny Aleksandryjskiej i Barbary. W r. 1772 sprawiono tabernakulum odró?niaj?ce si? od reszty o?tarza swoj? niespokojn?, rokokow? dekoracj?.

     Oba o?tarze boczne przy t?czy, identycznie rozwi?zane, drewnianej konstrukcji, reprezentuj? styl rokokowy. Prawy wykonany zosta? w 1773 r., lewy sprowadzono z Tyrolu w 1913 r. Obrazy uj?te w ozdobne ramy, flankowane s? podwójnymi pilastrami i wysuni?tymi do przodu kolumnami dźwigaj?cymi do?? wydatne belkowanie. Na bazach kolumn i belkowaniu siedz? anio?owie. W prawym o?tarzu obraz, wspó?czesny o?tarzowi, przedstawia Piet?; po bokach obrazu ustawione zosta?y naturalnej wielko?ci, dramatyczne w pozie, figury ?w. Jana Ewangelisty i ?w. Marii Magdaleny. O?tarz ten wieńczy p?askorzeźba Boga Ojca w ob?okach chmur przetykanych g?ówkami anio?ków. Obraz w lewym o?tarzu (starszy od samego o?tarza, bo z r. 1881) wyobra?a Matk? Bosk? podaj?c? ró?aniec ?w. Dominikowi. Figury przedstawiaj? ?w. Piusa papie?a i ?w. Katarzyn? ze Sieny. W zwieńczeniu znajduje si? p?askorzeźba Matki Boskiej z Dzieci?tkiem w otoczeniu anio?ków unosz?cych napis AVE MARIA. O?tarze dekorowane s? bogato ornamentami kwiatowymi, p?omieniami i motywami "kogucich grzebieni" tak charakterystycznych dla sztuki rokokowej. Kolorystyka o?tarzy bocznych jest taka sama jak o?tarza g?ównego - z?ocone figury i ozdoby na czarnym tle architektonicznej konstrukcji nastawy.

     Pozosta?e o?tarze, tj. boczny na pó?nocnej ?cianie nawy (z figur? Serca Pana Jezusa) i w kaplicy ?w. Anny (z obrazem ?w. Anny Samotrzeciej) s? - w porównaniu z o?tarzami przy t?czy - znacznie skromniejsze i mniej interesuj?ce.

     Na chórze muzycznym znajduj? si? organy z pierwszej po?owy XIX w., Ich prospekt utrzymany w tradycji barokowej charakteryzuje architektoniczna konstrukcja o bogatym ukszta?towaniu plastycznym i dekoracji snycerskiej. Trzy pó?okr?g?e wie?yczki zwieńczone odcinkami belkowania po??czone s? p?askimi segmentami zakończonymi a?urow? attyk?. Parapet chóru podzielony jest pilastrami na pola wype?nione malowanymi postaciami Chrystusa w otoczeniu aposto?ów Piotra i Paw?a i innych ?wi?tych (w?ród nich ?w. Wojciech), uzupe?nionymi krótkimi ?acińskimi obja?nieniami.

     Klasycystyczna w formie ambona wykonana zosta?a przez rzeźbiarza z Ru?omberku w r. 1842. Zwracaj? ponadto uwag?: XVIII-wieczna kamienna chrzcielnica z drewnian? nakryw? przedstawiaj?c? Chrzest Chrystusa, dwie barokowe ?awki z prezbiterium z przodami i zapleckami malowanymi w kwiaty i owoce, rokokowy baldachim (z r. 1774), latarnie procesyjne z bogato rzeźbionymi dr??kami i wreszcie feretron z rzeźb? Matki Boskiej o orientalnych rysach, zwanej z tego powodu "Chink?".

     W?ród zabytków z?otniczych najcenniejszym jest pi?kny okaz monstrancji pochodz?cej z Augsburga. Oznaczona jest cech? miejsk? i imienn? z?otnika o monogramie "IH". Ufundowana zosta?a, jak g?osi napis pod spodem stopy, w r. 1691 przez ks. Tomasza Stragowicza (Sztragowicza), by?ego proboszcza niedzickiego i dziekana tego dekanatu. Stopa monstrancji ozdobiona jest puncowanymi g?ówkami anio?ków oraz p?kami kwiatowo-owocowymi. Bogato dekorowan? owaln? glori? podtrzymuje anio?. W?ród splotów li?ci akantu i winoro?li na tle promieni, dostrzec mo?na symbolicznego pelikana karmi?cego piskl?ta, figurki Matki Boskiej i ?w. Józefa oraz Boga Ojca, nad którym wzlatuje Go??bica. Samo reservaculum (puszka na hosti?), zwieńczone koron?, ukszta?towane jest w formie serca, a wi?c w sposób charakterystyczny dla wyrobów augsburskich. Z innych aparatów ko?cielnych wspomnie? nale?y barokowy kielich o bogato trybowanej stopie i a?urowym koszyczku czary (data 1741) oraz dwa skromnie dekorowane kielichy klasycystyczne z r. 1799.

Autor: Andrzej Skorupa